“Wij vertalen onszelf in termen van architectuur.
Wij vertalen architectuur in termen van onszelf.”

“Wat mij interesseert in de abstracte kunst is de mogelijkheid om het zijn eigen inhoud te geven. Ik doel niet op interpretatie. Ik ben geïnteresseerd in de ingesloten thema’s en concepten (in tegenstelling tot persoonlijke associaties …sentimentaliteit.) Inhoud ontstaat door de relaties die ontstaan in beeld of architectuur. Mijn beelden zijn nagenoeg alle transparant. Ze tekenen in de ruimte, ze omschrijven de ruimte. Ze zijn architecturaal en constructief tegelijk.

De suggestie van bewegelijkheid is veel voorkomend. Indien er massa aanwezig is, speelt die een rol in contrast tot de overheersende meer lineaire constructies. Het geheel is praktisch altijd een tekenachtig beeld (tekenachtig gedacht in tegenstelling tot een door de tastzin uitnodigend ‘schilderachtig’ beeld). Mijn beelden appelleren niet aan de tastzin maar aan het oog en aan de verte en ruimte die ze suggereren.” J.G.

Deze tekst is van zijn inspirator Wessel Couzijn over het grote beeld Corporate Entity:

“De beeldende kunst is visueel en moet als zodanig ervaren worden. Literatuur kan men omschrijven; plastiek niet. De kunstenaar is iemand die door middel van de materie uitdrukking geeft aan wat sterk in hem aanwezig is. Dit gevoel, deze emotie staat in verband met de wijze waarop hij in het leven staat. Het werk is aldus gevoelsmatig ontstaan, is vorm geworden levensgevoel. Iedereen die de plastiek ziet, zal erop een andere manier door worden aangesproken of ook niet.”

The post Gedachten van Jan Goossen appeared first on Jan Goossen.

SPUI, Amsterdam Centrum

Spui, Amsterdam-centrum

Gaasperplas:

Jan Goossen, Piramide 71, RVS, Gaasperplas Amsterdam met Yvette Lardinois

Jan Goossen, Piramide 71, RVS, Gaasperplas Amsterdam

Jan Goossen, detail, Piramide 71, RVS, Gaasperplas Amsterdam

tekstbord Gaasterplas

De uit vier roestvrij stalen blokken opgebouwde piramide van de beeldhouwer Jan Goossen (1937-2005) is een sterk op zichzelf gericht beeld en lijkt niet specifiek voor een plek gemaakt te zijn. Niettemin verwijzen volgens de kunstenaar de insnijdingen in het staal naar het ritme van de gevels van de huizen en de naar de lucht reikende piramidevorm naar de masten van een zeilboot. Noch van woonhuizen, noch van boten is op het plein voor het metrostation Gein in de verste verte iets waar te nemen. Hier moet sprake zijn van een vergissing. Het beeld stond dan ook oorspronkelijk op het Spui en de eerder genoemde verwijzingen hadden betrekking op de bebouwing aldaar. Het Spui is ooit in de dertiende eeuw een haven geweest , vandaar de associatie met de masten. Het beeld maakte onderdeel uit van een inrichtingsvoorstel van Goossen voor het Spui en omgeving. Een gepland voetgangersgebied is er nooit van gekomen, zodat het beeld niet de ruimte kreeg die het nodig had.

Artoteek Zuidoost, Amsterdam, 1991
Uit de catalogus: Langs kunst in Zuidoost.
Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam

more>

The post Piramide 71 appeared first on Jan Goossen.

1982, Jan Goossen, Septum (In gesprek met de vorigen), corten steel, 5 meter doorsnede x 270 cm hoogte. Stadswandelpark, Eindhoven. Photo Martin Stoop

Een beeld dat een ruimte aangeeft zonder die af te sluiten. Een beeld met architectonische ambities (misschien wel de belangrijkste verworvenheid van de moderne sculptuur). Een zevenhoek die uit zeven elementen bestaat, die op elkaar steunen.

Aangegeven ruimte, doorzichtig, betreedbaar, toch een totaal-vorm, een uitspraak die een (totaal)beeld oplevert. Een heel eenvoudige elementaire verbinding: leunen-steunen. Zeven elementen omdat minder , eenvoudig te bevatten is (te vast). En meer zou een willekeur opleveren, te chaotisch. Zaken die in het verleden met zorg gehanteerd werden in de architectuur/beeld. Vandaar de subtitel: In gesprek met de vorigen.

Ab Hofstee, directeur Kunststichting Eindhoven
Uit de catalogus: Beelden en Bomen, Stadswandelpark Eindhoven, 1982.

Septum (in gesprek met de vorigen)
In de tweede helft van de jaren zeventig en begin jaren tachtig maakt Goossen schetsen en modellen met andere uitgangspunten. Hij streeft naar beelden, waarin juist sprake is van een natuurlijke en niet van een geconstrueerde balans. In het object ‘Septum (in gesprek met de vorigen)’ uit 1982, laat hij 7 U-vormige, vierkante, open raamwerken in een circelopstelling op elkaar leunen. In dit werk accentueert Goossen de ruimteomschrijvende architectonische betekenis van een open structuur met grote afmetingen.

Ad Kraan
Uit de catalogus: Beelden in Noord Brabant na 1945.

more>

The post Septum (in gesprek met de vorigen) appeared first on Jan Goossen.

Jan Goossen, East Jesus County Revisited, roestvrij staal. Ir. Ottenbad Eindhoven. Ontwerp 1970. Zuil 370×80, kruisstuk 200x200x100. Photo Yvette Lardinois”

Jan Goossen
1975, roestvrij staal, ontwerp 1971
Ir. Otten (zwem)bad in Eindhoven

‘East Jesus County Revesited’ werd in 1970 ontworpen door beeldend kunstenaar Jan Goossen en uitgevoerd in 1974. Het beeld staat eerst een tijdje in Emmen en vervolgens op een expositie in het Amstelpark in Amsterdam (1975). In hetzelfde jaar wordt het beeld door de gemeente Eindhoven aangekocht en krijgt het een definitieve bestemming bij de ingang van het Ir. Otten(zwem)bad.

Het kunstwerk is gemaakt van roestvrij staal en het oppervlak is met de hand (met behulp van een slijpschijf) door de kunstenaar bewerkt. De strakke ‘huid’ krijgt hierdoor structuur en wordt levendig door de reflectie van het licht. Jan Goossen was ook een groot tekenaar. Dat zie je wel terug in het oppervlak.
Dit beeld lijkt heel massief maar is juist erg licht. Aan de bovenzijde hangen vier kortere rechthoekige segmenten omlaag. Deze roestvrij stalen blokken zijn hol en kunnen bewegen. Zuil 370 x 80 cm, kruisstuk 200 x 200 x 100 cm.
Dit kunstwerk heeft een directe relatie met een ander kunstwerk dat in Amsterdam staat. Deze ‘Piramide’ is ontworpen voor het Spui, Amsterdam-centrum (1976) en verplaatst in 1989 naar Gaasperplas Amsterdam, vlakbij de ingang van een metrostation.
Jan Goossen heeft deze beelden gemaakt in een periode waar hij net teruggekeerd is uit Californië. In de V.S. studeerde hij architectuur. De invloed van architectuur zal vanaf deze periode blijvend in zijn werk te zien zijn.

Lees meer op BKRkunst.nl >

The post East Jesus County Revisited appeared first on Jan Goossen.

Running Squares, Jan Goossen, Rosmalen

Verplaatsing Running Squares. Foto Paul Voncken

Jan Goossen
1988, corten staal
Oude locatie: Empelseweg in Rosmalen / ‘s-Hertogenbosh (foto)
Nieuwe locatie: het Kanaalpark, aan de Heinis(dijk) in Rosmalen (‘s-Hertogenbosch) in het verlengde van de Raadhuisstraat. Dit beeldhouwwerk van Jan Goossen tekent als het ware in de ruimte. Het beeld bestaat uit een aantal elementen die in elkaar vallen. De vierkanten gaan op een speelse manier een heel vanzelfsprekende relatie met elkaar aan. Je vraagt je af hoe het in elkaar zit. Het toont transparantie en bewegelijkheid.

Het kunstwerk ‘Running Squares’ werd in 1988 bij het kruispunt op de Empelseweg in Rosmalen (gemeente Den Bosch) geplaatst. Het beeld is 7 meter hoog en gemaakt van corten staal. Het ontwerp (maquette) van het beeld is opgenomen in de collectie van het Noordbrabants Museum in ‘s-Hertogenbosch.

2012: In verband met grote infrastructurele werkzaamheden is het nodig gebleken dat het kunstwerk een andere plaats krijgt. Het gaat om de omlegging van de Zuid-Willemsvaart, een kanaal dat nu nog dwars door de stad ’s-Hertogenbosch ligt en daar voor veel verkeersoponthoud zorgt. Rijkswaterstaat is de opdrachtgever voor het project, en dus ook voor de verplaatsing van het kunstwerk. Op 24 februari 2012 is het kunstwerk tijdelijk enkele meters verplaatst zodat met de werkzaamheden gestart kan worden. De uiteindelijke plaatsing van het kunstwerk kan nog enkele jaren duren.

Het beeld werd 17 maart 2015 verplaatst naar  een locatie binnen het nieuwe natuurpark het Kanaalpark. De locatie bevindt zich aan de Heinis(dijk) in Rosmalen (‘s-Hertogenbosch) in het verlengde van de Raadhuisstraat. Het park bestaat hier uit bloemrijk grasland met enkele solitaire bomen.

Op deze website vind je meer over de verplaatsing van het beeld.

The post Running Squares appeared first on Jan Goossen.

Jan Goossen
1994, roestvrij staal
Brug over de Maas, afslag Heusden – Heesbeen

In april 1994 werd een sculptuur aan de Maasbrug, in de kom van de afslag Heusden-Heesbeen geplaatst. Na een selectie onder Nederlandse beeldhouwers werd Jan Goossen verzocht een definitief schetsontwerp te maken. Dit leidde uiteindelijk tot de opdracht.

Het beeld is een gift van de Provincie Noord-Brabant aan de gemeente Heusden. De aanleiding voor de opdracht was een sculptuur te plaatsen ter herinnering aan de voormalige brug over de rivier de Maas. Dit beeld is het eerste moderne beeldhouwwerk in Heusden, dat een toevoeging is aan de rijke historie van de vesting. Het beeld is op deze locatie een symbool geworden voor de bevolking.
De officiële onthulling vond in mei 1994 plaats. Het jaar 1994 was door musea en galeries uitgeroepen tot het jaar van de beeldhouwkunst. Jan Goossen toonde tevens zijn nieuwste werk van 1 t/m 29 mei 1994 bij galerie Lambert Tegenbosch in Heusden (vesting).

Het sculptuur bestaat uit een constructie van horizontale en verticalen, gevuld met 15 bolvormen. Het constructieve element verwijst naar de voormalige brug over de Maas. Het water, de dynamiek van de rivier de Maas wordt gesymboliseerd door de bolvormen. Het totale beeld is bijna 7 meter hoog en is gemaakt uit roestvrij staal. Jan Goossen was zeer nauw bij de uitvoering betrokken en heeft zelf het oppervlakte van het rvs bewerkt. Firma Batenburg B.V. uit Sliedrecht voerde de werkzaamheden uit. Het totale gewicht is 1925 kg.

Naar aanleiding van de Straatkunstprijs 2011 zijn er reacties bij het beeld geplaatst.

Genomineerd door Ton van der Linden: ‘Telkens weer, als we rond het beeld rijden om naar de brug over de Maas bij Heusden te gaan, verbaas ik mij over schoonheid van het beeld en de constructie ervan. Zoals Lambert Tegenbosch in een publicatie, dat verscheen bij de oplevering, schrijft over een ander beeld van Jan Goossen (1937-2005), een idee voor een fontein: “een stil perpetuum mobile van de bollen, dat zijn mobiliteit vooral zou ontlenen aan het glazen van het licht”. ‘

Reactie’s (selectie)

Yvette Lardinois, 22 August 2011
De oude baileybrug werd eind vorige eeuw vervangen door een nieuwe brug en er was ruimte om bij deze nieuwe brug een kunstwerk te plaatsen. Jan Goossen maakte dit beeld met als uitgangspunt de Maas; (water)moleculen. Stroming, structuren en bollen werden samengebracht. De bollen en het geraamte van het beeld zijn met de hand door de kunstenaar bewerkt. Het geeft een extra dimensie bij een juiste lichtinval. Loop er omheen en je ziet het.

Jopie Schuwer, 26 August 2011

Wij maken regelmatig een “ommetje” om even van het prachtige beeld van Jan Goossen te genieten. In elk jaargetijde heeft het weer zijn eigen uitstraling !!

Hans van den Eeden, 29 August 2011
Het fraaie beeld van Jan Goossen pal bij de Heusdense brug over de Bergsche Maas is meer dan een herkenningspunt. Iedere keer is het een verrassing om langs het beeld te rijden. Het beeld dat op een eilandje ligt is bekend terrein voor weidevogels en snel na de plaatsing werd het een vaste broed en leefplaats voor zwanen. Deze acceptatie van mens en natuur bevestigt zowel het technische, ambachtelijke als artistieke vakmanschap van de maker. Op bijzondere wijze is de kunstenaar er in geslaagd om het beeld in het landschap te integreren. Zelf woon ik in Heusden-vesting en dagelijks rijd ik meermalen langs het beeld: iedere keer is het anders. Op een fascinerende wijze reflecteert het licht wisselend op de bollen: dan weer dreigend zwart , tot helderblauw met witte wolken. De weerkaatsing van de hemel is , op iedere bol verschillend, en vanuit iedere hoek weer anders. Ook als het beeld uit het zicht is verdwenen blijft het beeld van Jan Goossen nagalmen. Brabant kent veel fraaie beelden. Nergens ken ik een beeld dat zoveel in zich heeft als het beeld van Jan Goossen.

Alba Campo Rosillo, 29 August 2011
Ik vind het werk mooi en poëtisch. Mooi door zijn artistieke kwaliteiten, met het glimmende ijzer en de irregulariteit van het verder geometrische werk. Poëtisch omdat het vertelt over de menselijke wens om de natuurlijke elementen te domineren. De onmogelijkheid van deze wens wordt benadrukt door de lucht en het licht die door alle vrije ruimtes van de cellen lopen. Prachtig werk!

Marianne Kleijwegt, 31 August 2011
Het buitenbeeld van Jan Goosssen is prachtig. Groots door zijn eenvoud. Het suggereert ruimte, maar ook geborgenheid.

Marian Koekkoek, 31 August 2011
Al zeventien jaar glanzen de bollen van Jan Goossen bij het water van de Maas ons tegemoet. Telkens als we Heusden uitrijden voelen we ons uitgewuifd en bij thuiskomst verwelkomd door de markante energie van de gevangen bollen in de open kooi. Alsof het beeld zegt: er is vrijheid èn er zijn grenzen. Ook de zwaan die jaarlijks haar nest bouwt onder aan de terp waarop het beeld torent , lijkt die boodschap te beseffen: zij krijgt dààr haar jong, zij weet zich daar veilig. Mooier beeld van geluk is er niet.

Josée de With, 10 September 2011
Ik vind het een prachtig beeld; sterk van ritme. Mooi van compositie en opbouw. Een kooi die de vrijheid beperkt, de ballen die juist vrijheid nemen en hebben. Een statement in het landschap.Net als Jan Goossen zelf. Een modern mens met eigen gedachten. Kreatief en doordacht, groot technisch vakmanschap. Allemaal ook van toepassing op dit beeld.

Johan de Koning, 23 September 2011
Hoog torent dit werk boven alles uit, als een burcht prijkt het boven die kleine heuvel. Door de stilistische eenvoud en de sobere vorm, die eigen is aan het grote werk van Jan Goossen, straalt dit subtiele spel van raamwerk en bollen een monumentale kracht uit. Als beeldhouwer en architect verhoudt je je immers altijd meer tot de ruimte dan tot het louter materiele object. De conceptuele benadering van Jan sluit beide in en maakt zo object tot subject. Niet slechts het tactiele product zelf, maar juist de relatie die het aangaat met de directe omgeving, maakt een werk effectief en waardebol. De stoere onverzettelijkheid van deze sculptuur bij het water, of liever op de grens van land en water verbeeldt niet alleen die typisch Nederlandse strijdbaarheid, maar verraadt evenzeer de Zeeuwse wortels van Jan. Mooi om te zien hoe fraai dat hier tot zijn recht komt.

Jeroen Vinken, 24 September 2011
Een veel te ondergewaardeerd kunstenaar. Vaak een prachtige, interessante ‘wringing’ tussen beeld en constructie. Onderhavige beeld heeft dat op een zéér eigenzinnige manier: een bijzondere stap in zijn oeuvre!

The post Maasbrug appeared first on Jan Goossen.

Jan Goossen
1998, roestvrij staal
Carolus Borromeus College in Helmond

“Een beeld van Jan Goossen is altijd zowel een vlakte als een gebergte en bovendien zowel een gebouw als een sculptuur en de binnen- zowel als de buitenkant van een bouw- of beeldhouwwerk. Zodat de beschouwer, hoe hij ook kijkt en hoe hij ook denkt, nauwelijks de kans krijgt pas op de plaats te maken”, aldus de criticus Maarten Bex in Kunstbeeld 5/1994.

In 1995 startten de werkzaamheden voor het kunstwerk op het voorterrein van het Carolus Borromeus College in Helmond . De kunstcommissie bestaande uit leerkrachten en leerlingen, bekijkt bij de NBKS in Breda de documentatie van 13 kunstenaars. Van Goossen wordt een serie rode beelden getoond waaronder een afbeelding van het ontwerp van een fontein uit 1993. Het beeld bestaat uit een hoge basis me daarop een celconstructie waarin ballen liggen. Het is de bedoeling van Goossen om over de ballen water te laten stromen. Het gebruik van kleur versterkt de beweging in het beeld. De serie rode beelden en het Maasbeeld dat Goossen in 1994 in Heusden plaatste, zijn voor de kunstcommissie aanleiding om kennis te maken met de kunstenaar. Het ontwerp voor een fontein en tweetal ontwerpen voor het Maasbeeld zijn aanwezig in deze tentoonstelling.

Maar dan blijkt tijdens het atelierbezoek dat de bollen circels zijn geworden en de open kooicontractie , dichte vierkanten. De rode gloed is verdwenen. Goossen overtuigt de leerlingen en docenten ervan dat deze nieuwe beelden zijn opgebouwd met behulp van dezelfde elementaire vormen als voorheen. De celconstructie is echter een omhulsel geworden dat door Goossen in zijn nieuwe werken als het ware wordt onderzocht. Het geslotene van deze beelden vereist een ander kleurgebruik, nuances in geel en wit, zodat de beelden toch een zekere lichtheid krijgen.

Goossen krijgt de opdracht en gaat aan het werk voor ‘het Carolus’. In de zomer van 1996 presenteert hij zijn ontwerp aan de kunstcommissie. Hij heeft inmiddels een werkperiode in het Europees Keramisch Werkcentrum in Den Bosch achter de rug. In dit centrum kunnen kunstenaars die gewoonlijk niet met keramiek werken, zich dit materiaal eigen maken. Dit is afleesbaar uit het werk uit die periode. Goossen modelleert en snijdt zijn objecten in was en giet ze vervolgens in brons. De huid die voorheen werd beschilderd om suggestie van diepte en dynamiek te geven, wordt nu beweeglijk in zijn plasticiteit.

In het beeld ‘Edificio Velado’, uit 1998 dat eveneens in deze presentatie te zien is, zijn zelfs de lasnaden nog duidelijk zichtbaar. ‘Edificio Velado’ -omsluierd gebouw- een gebouw als een soort beschermende huid met vlechtwerk als ramen, zodat het spel dat in het beeld wordt gespeeld aan de buitenzijde evenzo voelbaar is als in het eerste ontwerp voor een fontein.

The post Tree of Learning appeared first on Jan Goossen.

2002, Jan Goossen, Donjon, roestvrijstaal, hoogte 4 meter, Rabobank, Vlijmen (gem Heusden)

Jan Goossen
2002, roestvrij staal
Rabobank in Vlijmen (Heusden)

Wie de Rabobank in Vlijmen (gemeente Heusden) bezoekt kan niet om het kunstwerk van Jan Goossen heen. Buiten voor de entree reflecteert dit beeld in de zon en in de speciaal aangelegde vijver. Het robuuste beeld is bijna 4 meter hoog. Het oppervlak van het beeld is met een slijptol door Jan Goossen bewerkt. Hij heeft er zijn ‘handtekening’ op achtergelaten.

Als we om het glimmende kunstwerk heenlopen is het spannend en verrassend. Het beeld is gemaakt van verschillende hoekige vormen. De hoekige horizontale, verticale en schuine balken verraden dat hier iets bijzonders aan de hand is. Omdat iedere balk weer anders is word je als kijker weer op een ander been gezet.
Het kunstwerk voor de Rabobank in Vlijmen werd zomer 2002 geplaatst. Het blijkt achteraf gezien het laatste werk in de openbare ruimte van Jan Goossen te zijn geweest. Jan Goossen maakte beelden met een haast mathematische orde en met een goed gevoel voor verhoudingen en ritme. Eindeloos kon hij schuiven met kartonnen modellen of stukjes hout om op een goed moment te weten dat het klopt.
De kunstcommissie van de Rabobank is diverse malen op atelierbezoek geweest. De opdracht moest vandalismebestendig, onderhoudsvrij, van roestvrij staal en rekening houden met de gevelpartij van de Rabobank. Buyk Constructies uit Hardinxveld Giessendam heeft het beeld geconstrueerd, het werd uitgevoerd door echte ambachtslieden.
Jan Goossen heeft bij het ontwerp van het beeld de coöperatieve gedachte van de bank terug willen te laten komen.

The post Donjon appeared first on Jan Goossen.

Rond 1978 kwam Jan weer langs, hij zocht een collega voor de Katholieke Leergangen in Tilburg waar hij les gaf. De afdeling waar hij werkte had behoefte aan iemand die de Kunsten wat subtieler benaderde dan hij en zijn groot werkende collega’s. Hij vroeg mijn maatje Marion Herbst die sieraden maakte te solliciteren naar die plek. Zij kreeg de baan en wij verhuisden al spoedig naar het Brabantse. Jan kwam vanuit Eindhoven ook naar onze contreien en wel in een dorp niet ver van ons vandaan. Hij kocht een oude melkfabriek met de intentie er iets heel moois van te maken. Wat ik niet wist was dat hij een bouwkunde studie had gedaan en (bouw) praktijkervaring had opgedaan in de USA. Ik hielp hem met sloopwerk en stond verbaasd van zijn kundig opbouwen.

Toen zijn atelier klaar was en hij weer beelden kon gaan maken werden dat architecturale bouwwerken, werk waar ik mij goed in kon vinden. De kleur kwam terug in zijn werk.
Ik kwam regelmatig langs in Herpt, we spraken over veel, maar in het algemeen niet over ons eigen beeldende werk, wel over materiaal, techniek en machines. De term ‘beeldhouwer’ paste ons beiden niet, wij bouwden of stelden samen, Jan met een plan en ik meestal zonder.

Keramisch Werkcentrum, Heusden, Jan Goossen, Michael Flynn, Berend Peter Hogen Esch en Marion Herbst

Hoewel Jan een jaar of acht ouder was dan ik hadden we dezelfde voorbeelden, mensen die wij hoogachtten en waardeerden. Het maken van dingen; beelden, bouwwerken of tekeningen geeft voldoening. Het er over spreken is verspilde energie.
We zijn onze eigen weg gegaan. Jan heeft één keer een opmerking over mijn bezigheden gemaakt, niet over mijn beeldend werk, maar over een tussenvloertje dat ik in mijn werkplaats timmerde. “Hij zou dat anders gedaan hebben”.

Berend Peter Hogen Esch
Juni 2016

The post Ontmoetingen in Amsterdam en Brabant appeared first on Jan Goossen.

door Johan de Koning

Kan iemand die geen Zeeuw is van origine toch Zeeuw(s) zijn of worden? Hier in de provincie gaan wonen lijkt me in ieder geval onvoldoende. Daar is toch meer voor nodig. Een paar keer proberen hier een thuis te stichten en dan toch weer vertrekken, komt al dichterbij. Altijd maar door de zee en de wind aangetrokken worden laat op z’n minst zien dat er in die menselijke ziel een diepe hunkering onderdrukt of gekoesterd wordt. Werk produceren dat tot in elke vezel overeenstemt met kenmerken die men voor Zeeuws kan houden, maakt al meer indruk. Zonder in clichés te vervallen zijn er wel bepaalde eigenschappen die hier in dit gebied uitermate goed tot zijn recht komen. Al houden we natuurlijk onze reserves over wat wel en niet Zeeuws is. Over wat past bij het karakter van deze provincie en haar bewoners. Karakter is in de kunst-beschouwing tegenwoordig een nogal beladen begrip. Het zou te veel leunen op het oeverloze negentiende-eeuwse stijldebat, waarin emotie en nationalisme niet geschuwd werden. De vraag is of we daar vandaag de dag erg ver vanaf zitten. Zijn we zover geëvolueerd dat een stuurse, eigenzinnige allochtoon met een labiele liefde voor de eilanden in de delta van Schelde en Maas en een gloedvolle overtuiging voor formele abstractie en strenge orde, in ons hart een warm plekje kan winnen? 

worsteling

Jan Goossen (1937-2005) werd geboren in Maracaibo in Venezuela uit Zeeuwse ouders, die in zijn vroege jeugd een aantal keer verhuisden binnen de beide Amerika’s. Ver weg van hun Hollandse wortels. Lange tijd was er niets wat er op wees dat hij een nostalgisch verlangen koesterde naar het moederland. Op zijn elfde woont hij per toeval een tijd in Vlissingen om daarna te verhuizen naar Hilversum en Bussum. Tegen het eind van de jaren vijftig gaat hij studeren aan de Kunstnijverheidsschool (de latere Rietveld academie) in Amsterdam. Na de cum laude afronding van die opleiding in 1961 trouwt hij met Laura Dill en gaat met een beurs van Maison Descartes wonen en werken in wat hij het mekka van de beeldende kunst acht: Parijs. In zijn laatste jaren van de academie werkte hij voor Wessel Couzijn, Nederlands bekendste beeldhouwer van dat moment. Couzijn die gehandicapt is door kinderverlamming en druk bezig met het Unilever-monument Corporate Entity, raakt onder de indruk van Jan’s kunnen. Voor Jan is het een uitgelezen kans om zijn ambachtelijke vaardigheden in de praktijk te testen. Die samenwerking eindigde in een levenslange vriendschap. Het is Couzijn die hem aanmoedigt zijn blik buiten Europa te richten. Zo verhuist Goossen na Parijs al rap naar achtereenvolgens New York en San Francisco. Met de stroom mee. Want in die metropolen gebeurt het op dat moment echt. In ‘the big Apple’ ademt de kunst. De Kooning en Rothko, naast Stella en Judd.. Ongehoord en ongeëvenaard. Voor iemand die geïnteresseerd is in de subtiele overgang tussen architectuur en beeldende kunst, uitgebeeld door grootheden als Gerrit Rietveld of Theo van Doesburg, is die wereld verwarrend en verrijkend tegelijkertijd. Een dialectische, paradoxale wereld. Vorm en functie in een strenge regelmaat geordend tegen de non conformistische vrijheid van de ragfijne beweging en ongegeneerde uitbundige kleurstelling. Zijn fascinatie voor beeldhouwkunst heeft behoefte aan nieuwe inspiratie. Die komt uit de architectuur. Jan gaat die kunst bestuderen aan het Heald College of Engineering in San Francisco. Zijn ontwerptekeningen uit die periode weerspiegelen de zoektocht van velen in die tijd naar overzichtelijke ruimte, heldere lijnen en ruimte ervaring die vooral voortkomt uit de plattegrond en slechts als platte doos beleefd kan worden. Ordening en formaliteit strijden om voorrang. Dat zie je ook terug in zijn vrije werk. Tekeningen met eindeloze herhalingen van steeds subtiel gewijzigde vormen. Jan worstelt in zijn architectonisch werk met dakhellingen, die de onderliggende ruimte moeten openbreken naar het licht, of die de ruimtelijke constructies moeten laten nestelen in het landschap, op een specifieke plek, ook al is die fictief. Hij leert er met lijnen en uiteindelijke ook met volumes te reageren op die gegeven omstandigheden en het programma van eisen dat getransformeerd moet worden tot een instrument van de creatieve vormgever. Daaruit bouwt hij een nieuwe werkelijkheid. Schept er een andere wereld mee. Die zichzelf reflecteert en daarmee de naakte ongereptheid buiten benadrukt. Door ruimte in te nemen, maakt het ruimte vrij.

Uiteindelijk is afkomst voor een kunstenaar natuurlijk nooit het meest bepalend voor de beoordeling bij wie of wat hij of zij thuishoort. Dat is het werk zelf. Misschien is dat werk niet, zoals het Leonardo da Vinci ooit beweerde over ogen, de spiegel van de ziel, maar het is wel de weerslag van wat de maker bezielt en hoe die zich verhoudt tot de omgeving, de condities waaronder het werk tot stand komt en de personen met wie of voor wie het werk geproduceerd wordt. Want kunst reageert altijd op de context. Het is geen beeld, maar een verbeelding. Een proces, waarin allerlei ingrediënten en activiteiten een rol spelen. Jan Goossen zegt daar zelf over: Mijn beelden appelleren niet aan de tastzin, maar aan het oog en aan de verte en ruimte die ze suggereren.

Tastzin hoort thuis bij het realisme van grootheden als Michelangelo en Rodin, die het harde marmer tot leven wekten met hun onovertroffen zachte hakwerk. Het oog associeert Goossen niet met kijken naar een plaatje, maar met observeren. Door het beeld heen kijken, zodat duidelijk wordt wat eerst nog onduidelijk was. Op die manier ontdek je het werk. Kijken ontrafelt, maakt inzichtelijk. Wat op het eerste gezicht schijnbaar abstract en volledig in zichzelf gekeerd overkomt, blijkt bij nadere beschouwing plastisch en taktiel te zijn. Ruwheid van materiaal, precisie in de assemblage, uniformiteit in kleurbehandeling, al die aspecten spelen een niet te verwaarlozen rol in het overbrengen van de boodschap op het publiek. Je ziet hoe een structuur ontstaat. Het grote geheel bestaat uit een letterlijke opeenstapeling van congruente elementen. Eenheid in veelheid. Variaties op een thema. Het beeldhouwwerk is niet langer een vast en massief object, maar een samenhangend geheel van losse onderdelen. Precies daar ligt de overeenkomst met de architectuur, waar Jan Goossen naar zoekt. In een aanvraag bij het Fonds voor Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunst in 2001 schrijft hij:

Wat mij interesseert in de abstracte kunst is de mogelijkheid om het zijn eigen inhoud te geven. Ik doel niet op interpretatie. Ik ben geïnteresseerd in de ingesloten thema’s en concepten. Inhoud ontstaat door de relaties die ontstaan in beeld of architectuur. Mijn beelden zijn nagenoeg alle transparant. Ze tekenen in de ruimte, ze omschrijven de ruimte. 

zoeken naar structuur

Hij is een rusteloze man, die zich misschien door de verhuiservaringen uit zijn vroege jeugd, nooit ergens helemaal thuis voelt. Hij is altijd onderweg.  Op weg naar een volgende bestemming. Op zoek naar een betere plek of optimalere condities. Naar nieuwe inspiratie ook. Na zijn opleiding in Amsterdam beseft hij gelijk dat het culturele klimaat in Nederland geen uitdagingen voor hem in petto heeft. In artistiek opzicht is ons land gesloten en ingedut. Alle aandacht ging uit naar de wederopbouw van het land na de stilstand tijdens de oorlog. Economische groei en industrialisatie geven de toon aan. Voor kunst en cultuur is nauwelijks aandacht. Die ontwikkelen zich elders. Namelijk in gebieden waar de oorlog geen directe schade had aangericht, aan de overzijde van de oceaan, in de Verenigde Staten. Net als Nederland na de Eerste Wereldoorlog, is Amerika nu de plek bij uitstek voor experimenten op het gebied van beeldende kunst. Vooral in de schilderkunst gaan de ontwikkelingen hard. Naast de populaire pop-art van Rauschenberg en Warhol, groeit een reactie in de vorm van abstractie, die mede gevoed wordt door de komst van architecten en schilders uit het Bauhaus. Zij zijn gevlucht voor de nazi’s en brengen de koele, zakelijke sfeer van sober en pragmatische modernisme met zich mee, dat vrijwel onmiddellijk een vruchtbare bodem vindt in de VS. Mies van der Rohe en Walter Gropius die door populistische schrijver Tom Wolfe steevast de Zilveren Prins  wordt genoemd vanwege zijn voorkeur voor strakke, bijna abstracte vormen en het glimmende metaal dat hij voor zijn gebouwen propageert, worden productieve en bewonderde bouwmeesters. Met hun werk en hun lessen aan de universiteiten (resp MIT in Chicago en Harvard in Boston) zetten zij de toon voor een moderner en progressief klimaat, waarin ook de beeldend kunstenaars kansen krijgen. Van der Rohe werkt veel samen met Alexander Calder. Diens felgekleurde mobiles en opvallende gevormde stalen objecten vormen een prachtig decor voor de sterk repetetieve en daardoor saai ogende hoogbouw van Mies, die weliswaar lichtjes boven het maaiveld uitgetild worden, maar toch zwaarmoedig overkomen. Calders zwevende objecten hebben ondanks hun vaak forse formaat en het massieve materiaalgebruik, toch iets luchtigs gekregen vanwege de vrolijke kleuren en bijna wulpse vormen. Voor het eerst zien we dergelijke abstracte objecten in de publieke ruimte verschijnen. Als magneten trekken ze mensen aan. Om ze te bewonderen, maar veel vaker nog als zit-, schuil-, of ontmoetingsobject. Kunst krijgt door de nauwe symbiose met de omringende gebouwen, (weer) een gebruiksfunctie. En de stijl is onmiskenbaar modern en abstract. Hoewel Calder zijn werk dikwijls de naam geeft van dieren, arend, flamingo of spin is het beeld zelf nauwelijks als zodanig herkenbaar.

optimisme

Jan Goossen laat zich inspireren door die nieuwe beeldhouwers. Zeker wanneer die nieuwe wind overwaait naar Europa. Door beeldhouwers als Mark di Suvero, Joel Shapiro, David Smith en de Britten Anthony Caro en Philip King raakt ook Goossen in de ban van het Amerikaanse optimisme. Di Suvero werd in Shanghai geboren uit Italiaanse ouders, vier jaar voor Goossen en emigreerde in 1941 naar San Francisco, waar hij na een ongeluk met een bouwlift een carrièreswitch maakt van de bouw naar beeldhouwkunst. Voor Jan schept dat vrijwel automatisch een band. Iemand zonder duidelijk vaderland en zonder opleiding in de eigen discipline die door een nieuwe, bijna amateuristische aandacht voor het ambacht een creatieve sprong teweegbrengt. Jans schetsen en gekleurde tekeningen krijgen vanaf nu een absolute vrije beweeglijkheid. Hij assisteert Di Suvero bij het inrichten van diens tentoonstelling in het Van Abbemuseum in 1972 en pakt de algemene lijn van die nieuwe, ambachtelijke productiewijze op en ontwikkelt zijn eigen, bijna architectonische versie ervan. Zijn opleiding in San Francisco helpt hem daar natuurlijk bij. Maar het is opvallend om te zien dat hij die initiële invloed vanuit de architectuur hergebruikt en in het nieuwe beeldhouwen tracht te incorporeren. Het vak dient zich opnieuw uit te vinden is zijn opvatting. Niet door decoratief samen te gaan in stedelijke ensembles, maar door de bouwkunstige elementen van stapeling, ritme, variatie, onderbreking en herhaling in zich op te nemen als intrinsiek onderdeel van het vak. Hij ziet het beeldhouwen daarmee als reflexieve kunst, die niet slechts reageert op de context, maar die vooral reageert op haar eigen ambities en capaciteiten. Zodoende wordt die discipline hyperactueel. Een prachtig voorbeeld van deze benadering vormt de muur die hij in 1967 bouwde aan de rand van het Golden Gate park in San Francisco.  Op het eerste gezicht lijkt het een ondoordringbare, massieve betonnen muur, die nogal vloekt met het lieflijke groene park. Dichterbij gekomen blijkt de muur te bestaan uit allemaal losse verticale stroken, als palen van een houten schutting, met gekartelde randen. Bij iedere strook is de karteling anders. De een bestaat uit afgeronde uitstulpingen, terwijl andere scherpe inkepingen kent. Ze zijn niet elkaar tegenbeeld. Ze passen nooit in elkaar. Toch ga je kijken of het niet ergens zou kunnen passen. Of het niet een loze bewerking of decoratie van de palen zou hoeven zijn, die karteling. Maar dan moet je weer een paar stappen terug zetten. Meteen snap je dat op deze manier een uiterst intrigerende structuur ontstaan is, die je vooropgezette idee over wat een muur is, in het tegendeel keert. Aan deze muur is niks massiefs of bruuts. Het is een verfijnde en zich repeterende structuur van kleine onderdelen die samen een geheel, een scherm vormen. Samen sterk.

Wim Beeren ziet de samenwerking tussen architecten en beeldhouwers getuige zijn inleiding op de expositie Reliëfs bij Weverij De Ploeg in november 1962, waaraan ook Goossen meedoet, als coöperatie die alleen tot zijn recht komt door het reliëf. Beide kunstuitingen behouden in dat geval hun eigen karakter en autonomie, hoewel er sprake is van afhankelijkheid. Het gebouw, waarvan het reliëf onderdeel uitmaakt, kan niet zonder  en ook omgekeerd geldt dat. Beeren accepteert dit als het hoogste haalbare en voor Jan is het een aansporing niet helemaal op te gaan in de architectuur.

beeldbouwen

Wie wil weten wat de diepere drijfveren van een kunstenaar zijn kan zich naast het geproduceerde werk ook heel goed wenden tot diens boekenkast. Waar het werk vaak lastig te doorzien is, geeft de boekenkast binnen de kortste keren geheimen prijs. Zo ook bij Jan Goossen van wie het grootste deel van zijn verzameling zich op dit moment bij zijn tweede vrouw in Vrouwenpolder bevindt. Naast fraaie plaatjesboeken over zijn helden Di Suvero, Caro, Smith en Shapiro tref ik er ook een klein boekje aan van Joop J. Beljon: bouwmeesters van morgen uit 1973 (oorspronkelijke tekst uit 1964). Daarin breekt de schrijver op enthousiaste wijze een lans voor de drastische vernieuwing van het vak van beeldhouwer. Talloze illustraties van recent gerealiseerd werk door met name buitenlandse coryfeeën geven een adequaat beeld van wat Beljon voor ogen staat: autonome, abstracte plastiek, die een ruimtelijke weerslag is van eigentijdse opvattingen over sculptuur. Beljon, zelf beeldhouwer en vanaf 1957 directeur van Koninklijke Academie van Beeldende Kunst in Den Haag, is een overtuigd vernieuwer. Hij noemt het nieuwe vak dan ook treffend beeldbouwen. Voor Goossen zal die optimistische visie van een zo prominent vak- en tijdgenoot een welkome vertolking zijn geweest van gevoelens die ook door zijn eigen hoofd spoken. Bovendien is het iemand die als kunstenaar ervaring opdeed in de VS en Mexico. Opnieuw gaf dat Goossen herkenning. Dat wordt meteen duidelijk wanneer we zijn productie in de jaren zeventig en tachtig aan een wat nauwkeuriger blik onderwerpen. Jan bekendste werk uit die periode is het beeld op het Spui in Amsterdam uit 1976. Het bestaat uit vier tegen elkaar aan gekantelde roestvaststalen kokers, die samen de ribben van een piramide vormen. Zo heet het ook: Piramide. Deze omsluit een kleine verdieping in het plaveisel, die er om vraagt gebruikt en bezeten te worden. In vergelijking met het werk van zijn helden is het minder frivool en minder organisch van vorm. Minder vrij ook, je zou het eerder statisch noemen. Daarentegen spreekt zijn voorkeur voor architectonische vorm er heel duidelijk uit. Maar die schijnbaar makkelijke vorm is voortgekomen uit zijn typisch Nederlandse dijkstudies, waarmee hij experimenteert om zijn gedachten voor het grote beeld te richten. Daarin legt hij kokers van verschillende afmeting tegen een dijklichaam op. In latere stadia verdwijnt dan de dijk, en blijven zwevende kokers over. In de meest onwaarschijnlijke posities, tegen elkaar aanleunend of soms elkaar juist net niet rakend. Dat gebeurt ook op het Spui. Maar je moet goed kijken om dat te zien. Boven raken de kokers elkaar alleen visueel. Je oog krijgt er nauwelijks een streepje licht tussendoor. Pas dan merk je op dat de kokers in het midden onderbroken zijn. Een dunne stalen plaat verbindt onder en bovenkoker in een horizontale beweging. Je gevoel zegt dat die verbinding geplet zou worden onder het gewicht van de bovenste kokers. Het lijkt onlogisch in elkaar te zitten. Maar de beweging van de visuele krachten klopt precies. Als laatste zie je dat de onderste kokers op de stoeprand balanceren. Nu staat het geheel op losse schroeven. Heel die piramide komt in je verbeelding los van de grond en wordt een zwevend object. Met een paar nauwkeurige ingrepen zijn we en op het verkeerde been gezet en wordt ons vertrouwen in de bouwkundige constructie ondermijnd. We krijgen nu zicht op de werkelijke betekenis van de piramide, die van oudsher meer een transcendente dan een technische vorm beoogde te zijn. Op het Spui nodigde de piramide vooral uit mild vandalisme door middel van beplakking met affiches in plaats van een sociaal concentratiepunt van het plein te worden. Om die reden werd het in 1987 verplaats naar de ingang van het hoofdstedelijke Gaasperplaspark.

Een eerdere variant op het piramide thema staat bij het Ir Ottenbad in Eindhoven. Hier domineert een hoge koker in het midden de plastiek. Vanuit de kruin steken opnieuw vier kokers als een waaier naar beneden. In de dijkstudies gebruikte Goossen af en toe zo’n middensteunpunt. Door de kleinere kokers boven vast te lassen kunnen ze dit keer echt boven de grond zweven. Nu zou je verwachten dat hij die dragende middenkolom dan zo dun mogelijk zou willen maken. Onzichtbaar als het ware. Maar dat doet hij bewust niet. Dat zou naar bedrog neigen. Door die middenzuil veel aandacht te geven, komt de hele structuur tot leven. Ineens lijkt het een draaimolen of een draaiende parasol. Nu is er de suggestie dat alles op en neer zou kunnen gaan en de uitstekende kokers hoger en lager zouden kunnen vliegen. Je verbeelding komt er door op gang. Hat aardige is nu dat het beeld wel degelijk echt beweegbaar is: als je er tegen duwt, veert het. Tegenover de vlakke, een-laagse bebouwing van het zwembad, staat nu een volkomen tegengesteld object, dat hoewel gewichtig en formeel, een en al dynamiek uitstraalt, die wonderwel past bij de functie van en een logisch gevolg is van eerdere studies naar de invloed van de zwaartekracht op stalen rechthoekige palen in de meest abstracte lichamen die we in ons land bouwen: dijken.

Beljon staat osmose voor ogen van beeldhouwwerk en gebouw. Daartoe moeten vooral de beeldhouwers veranderen. Architecten zijn in Beljons opvatting al zo ver. Beeldhouwers zijn na de eerste aanzet van Brancusi in Parijs, gestopt met vernieuwen en lopen daardoor nu achter op de maatschappelijke feiten. Hun werk is anachronistisch geworden. Het is niet langer functioneel, maar slechts decoratief en dus heeft niemand er meer behoefte aan. Op pagina 87 schrijft hij: De van zijn tijd bewuste beeldhouwer van de tweede helft van de twintigste eeuw ziet zijn werkzaamheden als functie van de maatschappij. Hij zou willen dat men hem betrok bij de aanleg van verkeerspleinen, bij de layout van vliegvelden, bij de tracering van snelwegen en het arrangement van havens en kinderspeelplaatsen. Aangezien de maatschappij deze wens tot dusverre niet inwilligde, leeft de beeldhouwer teruggeworpen op de essentialia van zijn metier, op de brute materie ervan; op de kuilen, de bobbels en de gaten. Hij verricht research in de mijnschachten van zijn kunst, daar waar die kunst enkel nog een ruimtelijke relatie is, lapidaire spatiale constructie. Het is op die diepte dat de ontmoeting plaatsvindt tussen hem en zijn broeder, de architect. Een ondergrondse ontmoeting, voorlopig, maar toch een die vol belofte steekt.

Van overdreven futurisme kan niemand Beljon betichten. Twintig jaar na publicatie van zijn boek wemelt het in ons land van kunstzinnige objecten langs de snelweg, bij bruggen, viaducten, klaverbladen en vliegvelden (zij het vooral binnenshuis), op stadspleinen en bij treinstations. In iedere kantoortuin pronkt men met hoge sculpturen en zelfs in veel privé tuinen is een beeldhouwwerk een gewild object geworden. Ook landbouwbedrijven en de door hen noest bewerkte polders ontkwamen niet aan de milde vormgeversterreur die men dubbelzinnig ‘landart’ muntte. Alleen de havens bleven nog verschoond van sculpturale opleuking. Maar tot een nauwe samenwerking tussen architecten en beeldhouwers kwam het nauwelijks. Waarschijnlijk vergiste Beljon zich deerlijk in de bereidheid en vooruitstrevendheid van de bouwkundig ontwerpers. Zij zien hun eigen werk reeds als kunstwerk. Opvallend genoeg  onderkent Beljon dat zelf al, wanneer hij schrijft over de Zwitserse architect Le Corbusier, die hij beschouwd als lichtend voorbeeld voor de beeldhouwers: “In Ronchamps wordt hij zijn eigen beeldhouwer. Hij boetseert een kerk. [..] Hij is bouwer en beeldhouwer tegelijk. Hij lijkt daarin op Brancusi. [..] En er komen steeds meer beeldhouwers die zich er van bewust worden, dat de functie van het plastische kunstwerk in onze dagen opnieuw gevonden worden.”

Bij Goossen, die na een kortstondige periode in Drenthe te hebben gewerkt, in Eindhoven is gaan wonen, wordt de relatie met de architectonische structuur steeds inniger. Dat blijkt vooral uit het Maasbeeld bij de brug van Heusden aan de Maas uit 1994. Hoog torent dit werk boven alles uit, als een burcht prijkt het bovenop die kleine heuvel. Door de stilistische eenvoud en de sobere vorm, straalt dit subtiele spel van raamwerk en bollen een monumentale kracht uit. Jammer dat je er als automobilist zo snel aan voorbij gaat. Want opnieuw moet je consciëntieus observeren om de finesses van dit beeld in het vizier te krijgen. Het is geen simpel orthogonaal rek met bollen erin. Van het raamwerk ontbreken enkele dwarsliggers, zodat er hoge verticale openingen ontstaan. Ook liggen de bollen niet keurig in elk vakje, maar liggen ze veeleer op elkaar en daardoor rollen ze min of meer chaotisch los in het rek. Het zijn duidelijk twee aparte delen, het rek en die bollen. Ze vormen pas een eenheid in de blik van de beschouwer. Maar dan is er gelijk sprake van beweging. Je wil er omheen draaien om de andere kanten te zien. Dat is cruciaal. Door de richting waarin het rek is geopend en de opmerkelijke afschuining van een travee, inspelend op de omgeving, en de reactie van de bollen, die op sommige plaatsen door het rek heen lijken te kunnen breken, de heuvel afrollen en het omringende water in plonsen,  wordt het beeld ineens speels en veranderlijk. Lang niet meer zo formeel en afstandelijk als eerst. Als architect verhoudt je je altijd meer tot de ruimte dan tot het louter materiële object. De conceptuele benadering van Jan sluit beide in en maakt zo object tot subject. Niet slechts het tactiele product zelf, maar juist de relatie die het aangaat met de directe omgeving, maakt een werk effectief en waardevol. De stoere onverzettelijkheid van deze sculptuur bij het water, of liever op de grens van land en water verbeeldt niet alleen die typisch Nederlandse strijdbaarheid, maar verraadt evenzeer de Zeeuwse wortels van Jan. Mooi om te zien hoe fraai dat hier tot zijn recht komt. Maar in eerdere studies op basis van ditzelfde model, in hout, metaal of papier mache, fel rood gekleurd of juist eenvoudig in de kleur van het materiaal zelf, is dat aspect nog beter zichtbaar. Want die modellen hebben een handzamer formaat, waardoor de beschouwer inderdaad alle zijden van de sculptuur tot zich kan nemen. In de afgelopen tijd zijn verschillende versies ervan op exposities te zien geweest en die nabijheid wekt telkens weer een schok op. Zo kinderlijk eenvoudig lijkt het, maar zo ingenieus blijkt het bedacht te zijn als je er de tijd voor neemt. Ook de maker stak er veel tijd in. Zowel in het maakproces, veel stalen modellen smeedde hij eigenhandig, of hij goot of zaagde ze zelf. In allerhande variaties, voordat hij tenslotte de meest effectieve en de meest sprekende vond. Bij een klein houten beeld zijn de bollen tot platte cirkels verworden, die als een soort schotels voor en aan het raamwerk hangen. Nog meer lijkt het hier zo te zijn dat ze er maar lukraak hangen. Per ongeluk er tegenaan geplakt. Niets is minder waar. Ze hangen precies waar ze moeten hangen, om de compositie zo zuiver te maken als die van muzieknoten. Nergens mag het vals klinken. Als je stil naar dat model blanke model kijkt, zie je een opvallende overeenkomst met de meubels van Rietveld, die zo graag functioneel wou zijn. Goossen heeft geen gebruik nodig. Die beelden zijn al functioneel genoeg. Ze drukken zijn gedachten uit voor ons.

zeeland

Na Eindhoven verhuist Jan naar Herpt, waar hij samen met zijn tweede vrouw Yvette Lardinois een oude melkfabriek ombouwt tot woonhuis en atelier. Ze ontvingen er veel vrienden, collega’s, gasten en studenten. Op de Lerarenopleiding van het Mollerinstituut in Tilburg geeft hij les en dat gaat hem goed af. Studenten zijn enthousiast over zijn geëngageerde manier van onderwijzen en Jan kan er zijn ideeën en opvattingen goed kwijt. Terugkijkend moeten we constateren dat hij soms te weinig energie besteedde aan het exposeren van zijn eigen werk, dat zo mooi paste in de tijd. Maar wellicht komt die kans nog. Er is een grote, nieuwe belangstelling voor die stoere, ongenaakbare, ja soms afstandelijke beelden.
Uiteindelijk verhuist Jan naar de zee. Na een enorme omweg, brengt Yvette hem in 2003 naar de grens van land en water, Vrouwenpolder. Het einde van een bedevaart. Op die route liet hij vele beelden achter, in alle uithoeken van het land. Maar wie eerst zijn tekeningen zag en weet heeft van zijn curieuze achtergrond, kijkt met een jonge blik. Die ziet structuren en herkent de wil tot afbakening en beweeglijkheid. Wat een pech dat hij maar zo kort in zijn droomland mocht wonen. Maar vooral, wat een pech dat ‘wij’ nooit zo’n krachtig beeld hebben gekregen. Of komt dat nog?

Dit artikel is gepubliceerd in het tijdschrift Zeeland, juni 2013, nummer 22.2. Uitgegeven door het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (Middelburg).

The post Beeldbouwen. De architectonische werken van Jan Goossen appeared first on Jan Goossen.